Orta Doğu’da yaşanan gerilimler uluslararası arenada büyük yankı uyandırmaktadır. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları petrol fiyatlarını hızla yükseltmiş ve Hürmüz Boğazı tartışmalarını gündeme getirmiştir. Trump yönetimi bu süreçte bölgeye yoğunlaşırken kaynaklarını da Ortadoğu’ya yönlendirmektedir. Bu odaklanma diğer küresel aktörlerin hareket alanını genişletmektedir.
Sessizce güçlenen bir ülke ise dikkatlerden kaçmakta ve stratejik üstünlük sağlamaktadır. Uzmanlar bu durumun uzun vadeli sonuçlarını sıklıkla tartışmaktadır. Ancak gürültü arasında bu gelişme yeterince değerlendirilmemektedir.
Batı basınındaki analizler konunun ciddiyetini ortaya koymaktadır. İran savaşının belirli kazananları olabileceği belirtilerek Rusya ve Çin’in bu süreçten yararlandığı vurgulanmaktadır. ABD’nin dikkat ve kaynaklarının yeniden Orta Doğu’ya kayması Pekin’in küresel rekabette elini rahatlatmaktadır. Tarihsel örnekler bu tür dağılmaların benzer etkiler yarattığını hatırlatmaktadır. Ekonomistler geçmişteki olaylardan dersler çıkararak yeni bir dönemin başladığını ifade etmektedir. Bu gelişmeler dünya ekonomisini ve siyasi dengeleri doğrudan etkilemektedir. Stratejik planlamalar bu çerçevede yeniden gözden geçirilmelidir.
ABD’NİN ORTA DOĞU TAKINTISI ÇİN’E BÜYÜK AVANTAJ SAĞLIYOR
ABD’nin 2000’li yıllarda Afganistan ve Irak savaşlarıyla meşgul olması benzer bir süreci tetiklemişti. O dönemde Çin’den gelen ucuz ithalat dalgası ABD’de yaklaşık iki milyon imalat sanayi işinin kaybına yol açmıştı. Ekonomistler bu olaya China Shock adını vermiş ve uzun süre tartışmıştı. Bugün ise ikinci bir Çin şokunun kapıda olduğu belirtilmektedir. ABD’nin İran’a odaklanması kaynakları tüketmekte ve diğer cepheleri zayıflatmaktadır. Bu dağılma Pekin yönetiminin uzun vadeli planlarını sorunsuz uygulamasına izin vermektedir. Washington Post analizleri bu kazancı açıkça dile getirmektedir.
Trump yönetiminin İran politikası sık sık yön değiştirmektedir. Bir gün rejim değişikliğinden söz edilirken ertesi gün bunun gerekli olmadığı ifade edilmektedir. Müzakereye açık olunduğu söylenirken bir sonraki gün kayıtsız şartsız teslimiyet talep edilmektedir. New York Times yazarı Thomas Friedman bu tutumu eleştirerek net strateji eksikliğini vurgulamaktadır. Friedman ABD ve İsrail’in bombalarıyla varlıkları yok ettiğini ardından boşlukların doldurulmasını beklediğini ironik biçimde anlatmaktadır. Liderin bir hafta içinde şirket hedeflerini beş farklı şekilde anlatması durumunda yatırım yapılmayacağı sorusu dikkat çekicidir. Bu belirsizlik savaş sonrası kaosu büyütmektedir.
Pentagon verilerine göre savaşın ilk günlerinde kullanılan mühimmat maliyeti beş nokta altı milyar doları aşmıştır. Bu füzeler aslında Ukrayna hava savunması veya Tayvan korunması için de kritik öneme sahiptir. ABD iki cephede aynı anda rekabet yürütmeye çalışmaktadır. Ortadoğu’da savaş sürerken Pasifik’teki Çin rekabeti arka planda kalmaktadır. Çin ise böyle bir dağınıklık yaşamadan sistematik yatırımlarını sürdürmektedir. Analistler bu durumun stratejik hata olduğunu belirtmektedir. Uzun vadeli planlama eksikliği giderek daha görünür hale gelmektedir.
ÇİN’İN TEKNOLOJİ VE ÜRETİM ÜSTÜNLÜĞÜ EZİCİ SEVİYEDE
Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nün araştırması çarpıcı veriler sunmaktadır. Çin yetmiş dört kritik ileri teknolojinin altmış altısında ABD’nin önüne geçmiştir. Yapay zekâ kuantum hesaplama süper iletkenler ve optik iletişim gibi geleceğin sektörlerinde bu üstünlük belirgindir. Üretim tarafındaki tablo ise daha dramatiktir. Çin dünyada elektrikli araçların yaklaşık yüzde yetmişini akıllı telefonların yüzde sekseni lityum iyon bataryaların yüzde sekseni ve drone üretiminin yaklaşık yüzde doksanını gerçekleştirmektedir. Bu rakamlar küresel sanayi devriminin merkezinin Pekin olduğunu göstermektedir.
Elektrikli otomobil dönüşümünde Çin geçen yıl satılan araçların yaklaşık yarısını elektrikli veya hibrit olarak kayda geçirmiştir. ABD’de ise bu oran yüzde yirmi iki civarındadır. Dünya yeni bir sanayi devrimine girerken üretim zincirinin kontrolü Çin’de yoğunlaşmaktadır. Teknoloji alanında elde edilen liderlik askeri kapasiteyi de doğrudan desteklemektedir. Çin bu süreçte enerji dönüşümü ve ileri teknoloji yatırımlarını aralıksız sürdürmektedir. Uzmanlar ikinci Çin şokunun yalnızca ucuz üretimle sınırlı kalmadığını vurgulamaktadır. Teknolojik ve üretim üstünlüğü kalıcı avantaj yaratmaktadır.
ABD STRATEJİ EKSİKLİĞİ VE UZUN VADELİ SONUÇLAR
Çin askeri alanda da dikkat çekici ilerlemeler kaydetmektedir. Pentagon raporlarına göre dünyanın en büyük donanmasına sahiptir ve balistik füze ile nükleer kapasitesini hızla büyütmektedir. Pekin yönetimi 2027 yılına kadar Tayvan konusunda savaş kazanabilecek kapasiteye ulaşma hedefini açıkça belirtmiştir. ABD Ortadoğu’da milyarlarca dolar harcarken Çin geleceğin teknolojilerine ve askeri gücüne yatırım yapmaktadır. Bu sistematik yaklaşım stratejik sabırla desteklenmektedir. Büyük güç rekabetinde sonucu sadece savaş alanı değil sanayi teknoloji ve uzun vadeli planlar belirlemektedir.
Friedman’ın eleştirileri Washington’daki plan belirsizliğini netleştirmektedir. İran rejimi kötü olsa da savaş sonrası kaosun daha büyük sorunlar yaratabileceği belirtilmektedir. ABD askeri gücünü kullanırken kaynaklarını verimsiz harcamaktadır. Çin ise uzun vadeli bir planla hareket ederek üretim zincirlerini enerji dönüşümünü ve askeri modernizasyonu kontrol etmektedir. Analistlere göre Amerika İran’ı bombalarken Çin geleceği inşa etmektedir. Bu durum 21. yüzyıl ekonomik ve teknolojik liderliğinin kayma ihtimalini gündeme getirmektedir. Tarihsel örnekler benzer rekabetlerde stratejik odaklanmanın belirleyici olduğunu göstermektedir.
Küresel jeopolitik soru giderek netleşmektedir. ABD Ortadoğu’da debelenirken 21. yüzyılın ekonomik ve teknolojik liderliği çoktan Pekin’e mi kaymaktadır. Çin’in sessiz yükselişi dikkatlerden kaçsa da veriler ve analizler bu gerçeği ortaya koymaktadır. Stratejik hatalar ve dağılmalar uzun vadede dengeleri değiştirebilmektedir. Uzmanlar bu süreci yakından izleyerek olası sonuçları değerlendirmektedir. Dünya düzeninin geleceği bu rekabette şekillenecektir. Çin’in sistematik ilerlemesi yeni bir dönemin habercisi olmaktadır. Bu gelişmeler uluslararası ilişkileri kökten etkileyecektir.
Orta Doğu gerilimleri sürerken Çin’in elde ettiği avantajlar giderek büyümektedir. Teknoloji üretim ve askeri alanlardaki liderlik kalıcı üstünlük sağlamaktadır. ABD’nin strateji eksikliği bu süreci hızlandırmaktadır. Uzun vadeli planlama ve sabır Çin’in elini güçlendirmektedir. Analizler ve raporlar bu kaymayı açıkça işaret etmektedir. Küresel dengelerin değişimi yavaş ama kesin görünmektedir. Bu durum dünya ekonomisini ve siyasi yapıyı yeniden tanımlayabilir. Stratejik gözlemciler bu süreci dikkatle takip etmektedir. Gelecekteki liderlik mücadelesi bu temeller üzerine kurulacaktır.
Sonuç olarak Çin’in gözden kaçırılan yükselişi küresel güç dengelerini kökten değiştirebilmektedir. ABD’nin Ortadoğu odaklı politikası Pekin’e muazzam fırsat yaratmıştır. Teknolojik askeri ve üretim üstünlüğü bu değişimin temelini oluşturmaktadır. Stratejik hatalar ve plan belirsizlikleri süreci hızlandırmaktadır. Uzman analizleri geleceğin Çin lehine şekillenebileceğini vurgulamaktadır. Dünya bu sessiz yükselişi artık göz ardı edememektedir. Jeopolitik rekabet yeni boyutlar kazanmaktadır. Bu gelişmeler uzun vadede herkesin gündemini belirleyecektir. Dikkatli stratejilerle dengeler korunabilir ancak mevcut tablo Çin’in avantajını netleştirmektedir.
